|
||||||
| جدیدترین مباحث انجمنها | |
| تبليغات | |
 |
15-12-2010, 16:49
|
#1 | ||||||||
|
ناظر انجمن
کاربر فعال
تاریخ عضویت: Sep 2010
ارسالها: 5,497
تشکر: 5,152
تشکر شده 3,486 بار در 1,478 پست
سکه: 10,492
|
لینوکس و ستارهشناسی
نويسنده: ريچارد هلسلي - منبع: سایت h-online.com - ترجمه: سيد مصطفي ناطقالاسلام اشاره: در چندسال گذشته با کاهش قیمت سختافزار و نرمافزار، ستارهشناسی رومیزی دستیافتنیتر شدهاست. با يک سرمایهگذاری نه چندان بیشتر از قیمت یک کامپیوتر شخصی رده بالا میتوان یک تلسکوپ مجهز به دوربین CCD برپا کرد که برای شکارکردن ستارههای دنبالهدار یا کاوش برای سیارکها کاملاً مناسب است، کارهایی که هنوز سرگرمیهای پرطرفداری در میان ستارهشناسان مبتدي هستند. این سختافزار اپتیکی را میتوان با گستره قابلملاحظهای از نرمافزارهای آزاد تکمیلکرد تا تصویرهای خام را پردازش کنند و ستارهشناسان مبتدي را هدایت کنند که کجا را بنگرند و چه چیزهایی را ببینند. در چندسال گذشته با کاهش قیمت سختافزار و نرمافزار، ستارهشناسی رومیزی دستیافتنیتر شدهاست. با يک سرمایهگذاری نه چندان بیشتر از قیمت یک کامپیوتر شخصی رده بالا میتوان یک تلسکوپ مجهز به دوربین CCD برپا کرد که برای شکارکردن ستارههای دنبالهدار یا کاوش برای سیارکها کاملاً مناسب است، کارهایی که هنوز سرگرمیهای پرطرفداری در میان ستارهشناسان مبتدي هستند. این سختافزار اپتیکی را میتوان با گستره قابلملاحظهای از نرمافزارهای آزاد تکمیلکرد تا تصویرهای خام را پردازش کنند و ستارهشناسان مبتدي را هدایت کنند که کجا را بنگرند و چه چیزهایی را ببینند. در سطحی پایینتر، هر کس با یک اسمارتفون تجهیزشده میتواند زیر آسمان پرستاره بنشیند و نقشه برچسبگذاریشده آسمان گوگل را تماشا کند (برای اطلاعات بیشتر میتوانید به سایت http://www.starreservoir.com مراجعه کنید) و نامهای ستارگان را بیاموزد. این سیستم از آندروئید، GPS، دادههای قطبنما و تاریخ و زمان برای تعیین مکان شما روی زمین استفاده میکند. هر کسی با یک لپتاپ میتواند به فهرستهای طولاني ستارگان که در سراسر وب در اختیار همگان قرار داده شدهاست، دسترسی یابد و آسمانها را از طریق بستههایی نرمافزاری مانند KStars (بهآدرس Stellarium ،( http://edu.kde.org/kstars (بهآدرس http://stellarium.org) و XEphem (بهآدرس http://www.clearskyinstitute.com/xephem) ببیند که به بیننده اجازه میدهند چشماندازهای فلکی را از هر نظرگاهی در روی زمین، در کنج آسوده اتاق نشیمن خود بپویند. Stellarium و KStars زیر مجوز GPL هستند. XEphem اپنسورس است و برای استفادههای غیرتجاری رایگان است. هر یک از این بستههای نرمافزاری را میتوان از طریق یک لپتاپ به یک تلسکوپ متصل کرد و با استفاده از فیلترها، دوربینهای CCD (سرنام Charge-Couple Device) اختصاصی و فناوریهای GOTO، هر کس با امکان دسترسی به یک تلسکوپ بهنسبت معمولی میتواند امیدوار باشد از آثار منفی آلودگی نوری اجتناب کند و با دقتی که تا گذشتهای نه چندان دور در انحصار رصدخانههای بزرگ بود، به مشاهده و عکسبرداری از سیارکها و سیارهها، سحابیهای دوردست و قمرهای دورافتاده بپردازد. اینک، مسافر ستارهشناسی کهنترین دانش است. مشاهده سپهرها و جایگاه خودمان در میان آنها، از زمانهای نخستین یکی از مشغولیتهایانسان بودهاست. از زمان بنای Stonehenge [بنایی سنگی از دوران ماقبل تاریخ در ویلتشایر انگلیس] تا عصر هیپارکوس [ریاضیدان و ستارهشناس یونانی]، از زمان بابلیها تا دوران چینیها نياز به درک و تفسير ستارگان يکي از ويژگيهاي محوري دين و فلسفه باستان بوده و نقش بزرگی در رشد ریاضی و علوم ایفا کردهاست. در سطح فلسفی، ستارهشناسی پنجرهای بر مکانیک حیات و جهان گشود. از جنبه کاربردی، ستارهشناسی ابزار ناوبری در خشکی و دریا و نیز ابزار بنا نهادن گاهشمار و تعیین زمان فراهم کرد. این رهیافتها در دستگاه Antikythera، «یک ماشینحساب مکانیکی باستانی که برای محاسبه جایگاههای نجومی طراحی شدهبود.» گرد هم میآیند. این ماشین در سال ۱۹۰۱ در یک کشتی شکسته باستانی در نزدیکی ساحل جزیره یونانی آنتیکیترا یافته شد. قدمت دستگاه آنتیکیترا به حدود سال ۱۵۰ پیش از میلاد مسیح بازمیگردد و به عنوان کهنترین کامپیوتر آنالوگ جهان توصیف شدهاست (برای کسب اطلاعات بیشتر میتوانید به آدرس http://antikythera-mechanism.gr مراجعه کنید). استفاده از ابزارهای محاسباتی در ستارهشناسی تازگی ندارد، اما این رهیافت در نیمه پایانی قرن بیستم با انباشت فزاینده دادهها از ماهوارهها و رادیوتلسکوپها دگرگونی یافت و موجب گشایش امکانهای تازه رصد غیراپتیکی و ضبطکردن داده و ایجاد حوزههای جدید پژوهش در اخترشناسی شبهستارهها (Stellar Astronomy) شد. بسیاری از این حوزهها دور از دسترس رصدگران مبتدي هستند، اگرچه مبتديها به اکتشافهای شگفتانگیز ادامه دادهاند. گنولینوکس با سنتهای طرفدارانش، ظاهر یونیکسمانند، دسترسپذیری کد و مقیاسپذیری از ابزارهای همراه تا ابرکامپیوترها، جایگاه یگانهای به عنوان سیستم عاملی برای نیازهای ویژه ستارهشناسان یافتهاست. لینوکس به عنوان نرمافزار ادارهکننده تلسکوپها، نرمافزار فرستادن دستورها به ماهوارهها و روی ابرکامپیوترها و ابزارهایی رومیزی که ستارهشناسان برای تفسیرکردن دادههای خود به کار میبرند، مورد استفاده قرار میگیرد. دانش پرتابهها گنولینوکس از همان آغاز ابزار سودمندی برای دانشپیشگانی بود که نیازهای ویژهای در زمینه دادهها و سختافزارها داشتند و پروایی از آلودن دست خود به کد نداشتند. برای آنانی که مشغول بررسی پدیدههای زودگذر در لبه جهان بودند و انبوهی از دادهها را درباره ترکیب ستارگان و مسیرهای آنان در فضا و زمان میانباشتند یا تجهیزاتی تخصصی برای تفسیر و تحلیلکردن تابش کیهانی میساختند، لینوکس گزینه ارزان و آمادهای در کنار یونیکس اختصاصی بود. لینوکس به آسانی برای هدفهای پژوهشی تطابق مییافت و قادر بود روی سختافزار متداول بازار اجرا شود. از همان سال ۱۹۹۳ هنگامی که دونالد بِکِر و توماس استرلینگ آغاز به ترسیمکردن نمای کلی یک کلاستر مبتنی بر سختافزار متداول بازارکردند که بتواند گزینه مقرونبهصرفهای در برابر ابرکامپیوترهای بزرگ باشد، «گنو\لینوکس که به عنوان فعالیتی سرگرمکننده توسعهیافتهبود.» و فراتر از ریشههای خود در میان دانشگاهیان و متخصصان ماجراجوی علوم کامپیوتر، تقریباً ناشناخته بود، گزینه بدیهی برای سیستم عامل بود. لینوکس به خاطر آن که قابل اطمینان، شبیه یونیکس، دارای معماری قطعهقطعه (ماجولار) و انعطافپذیر بود و به دليل در دسترس بودن کد آن جذابیت ایجاد کرد. نتیجه آن نخستین کلاستر Beowulf بود که توسط مرکز پروازهای فضايی Goddard در گرینبِلت ایالت مریلند ساخته شد تا به مسائل مربوط به پروژه علوم زمین و فضا (ESS) ناسا بپردازد (براي کسب اطلاعات بیشتر به آدرس http://beowulf.org/overview/history.html مراجعه کنيد). یکی از هدفهای پروژه ESS تعیینکردن «کاربستپذیری کامپیوترهایی با موازیسازی بالا در مسائل پیش روی جامعه علوم زمین و فضا» بود. لینوکس که در این کلاستر روی کامپیوترهای مبتنی بر سختافزار متداول بازار اجرا میشد، توانست کارايی یک ابرکامپیوتر را باز آفریند. جاودانگی بسیار طولانی بهنظر ميرسد، به ویژه در نزدیکی پایان لینوکس همچنان یک ابزار حساس پژوهش و توسعه برای ناسا باقی ماند و مشهورتر از همه، برای راندن سیستمهای دستور و کنترل پویشگر مریخ مورد استفاده قرار گرفت: زمینشناسان روباتیک Spirit و Opportunity که در ژانویه ۲۰۰۴ روی مریخ فرود آمدند و همچنان به خوبی کار میکنند. فناوریهایی که از کار بِکِر و استرلینگ روی Beowulf برآمدند، امکانات کاری را برای دانشپیشگانی که منحصراً مشغول شبیهسازی رویدادها در لبه جهان هستند، دگرگون کرد و به همان اندازه نیز برای محیطهای تجاری اختصاصی که نیازمند تواناییهای محاسباتی سنگین ریاضی یا تحلیلی بودند، سودمند افتاد. در آخرین شمارش Osfam (سهم سیستم عاملها)، لینوکس سیستم عامل اصلی ۴۴۳ ماشین از پانصد ابرکامپیوتر برتر جهان بود و در بسیاری از پروژههای سنگین مانند پروژه COSMOS استفان هاوکینگ در دانشگاه کمبریج به خدمت گرفتهشد. این پروژه در پی آن است که از راه تحلیلکردن انبوه دادههای ماهوارههای ناسا و آژانس فضايی اروپا، کرانهای زمان و سرچشمههای مهبانگ (Big Bang) و نیز حیات در جهان و هر چیز دیگر را بکاود. نمونهای از یک پروژه پژوهشی که از لینوکس استفاده میکند SuperWASP است، یک برنامه پیشرو در انگلیس برای کشفکردن سیارههای بیرون از منظومه شمسی که توسط کنسرسیومی از هشت مؤسسه دانشگاهی، شامل شماری از دانشگاههای انگلیس و مؤسسه Astrofisica de Canarias [در اسپانیا] اجرا میشود. پروژه SuperWASP روی نرمافزار و سختافزاری از یک شرکت مستقر در آیوا به نام اپتیکال مکانیکس (OMI) ساخته شد که روی یک معماری مبتنی بر لینوکس اجرا میشود و از یک بسته نرمافزاری رصدی به نام Talon استفاده میکند که تاریخچه آن کمی گیجکننده است و برای مدت کوتاهی زیر گواهینامه GPL قابل دسترسی بود. آن نسخه را هنوز میتوان از SourceForge دریافتکرد. ریشه Talon به یک بسته نرمافزاری که در سال ۱۹۹۳ در دانشگاه آیوا توسعه یافت، بازمیگردد که در دسترس همگان بود و به نام OCAAS شناخته شد (سرنام Observatory Control and Astronomical Analysis Software) و در اواخر سال ۲۰۰۲ توسط OMI زیر گواهینامه GPL منتشر شدند، پیش از آنکه به فاصلهای کوتاه، به حالت اختصاصی بازگردد. همانگونه که نام نخستین این بسته نشان میدهد، Talon را میتوان به عنوان سیستمعاملی برای کنترل رصدخانه و تحلیل ستارهشناختی توصیفکرد که میان تلسکوپ، دوربینهای CCD، کدکنندههای مکانی، سقف رصدخانه یا فعالکنندههای دیافراگم، ایستگاههای هواشناسی، سیستمهای امنیتی و شبکه قرار میگیرد. مبتديها و رصدگران تفننی مبتديها و کسانی که برای سرگرمی به کاوش میپردازند همیشه نقش مهمی در کشف و تفسیرکردن اشیاي آسمانی بازی کردهاند. ويل هِي، کمدین انگلیسی مفلوک صحنههای اجرا و سینما، کسی که میتوانست جملههای همسانی را وارونه یا از آخر به اول روی تختهسیاه بنویسد، در میان ستارهشناسان بیشتر به دليل طراحی و ساختن ابزارهای ستارهشناسی خودش شناختهمیشود، مانند یک سنجنده چشمکزن و یک میکرومتر برای اندازهگیری مسیر دنبالهدارها. او لکه سفید اسرارآمیزی را که در سال ۱۹۳۳ بر سطح کیوان (زحل) پدید آمد، کشف کرد و چندی بعد درهمان سال به عضویت انجمن ستارهشناسی سلطنتی برگزیده شد.  دستگاه آنتیکیترا، یک ماشینحساب ستارهشناختی از سالهای ۱۰۰ تا ۱۵۰ پیش از میلاد در طول دو یا سه دهه گذشته دیوید لِوی نویسنده علمی و ستارهشناس مبتدي کانادایی ۲۲ دنبالهدار را به تنهایی یا با همکاری دیگران کشف کرد، از جمله Shoemaker-Levy 9 که وقتی در سال ۱۹۹۴ با مشتری برخورد کرد، بحثهای فراوانی را برانگیخت. با این اوصاف، در سالهای اخیر با ایجاد پروژههای تخصصی ردیابی سیارکها، فراخی حوزه اکتشاف مبتدي دنبالهدارها و سیارکها کاهش یافتهاست. این پروژههای تخصصی بودجههای بزرگي دارند و از تلسکوپهای روباتیک برای مکانیابی و ردیابی دهها هزار شیء متحرک در منظومه شمسی استفاده میکنند.  آفرینش گرافیکی تصویر پویشگر مریخ تمایز میان آماتورها و حرفهایها در ستارهشناسی کمتر از هر رشته دیگری است و آماتورها هنوز میتوانند تغییری ایجاد کنند، یک ابرنواختر (Supernova) را بیابند یا دنبالهدار ناشناختهای را کشف کنند. دادهها به اشتراک گذاشته میشوند و در دسترس همگان قرار دارند، از این رو، فلسفه اپنسورس و به اشتراک گذاشتن فناوری برای اهالی جهان ستارهشناسی طبیعی جلوه میکند. تکاپوی میانستارهای راهنمای ستارهشناسی لینوکس که توسط جان هاگينس و الوود داوني، بنیانگذار XEphem و مؤسسه Clear Sky نگهداری میشود (بهآدرس http://howto.astronomy.net/howto)، شامل فهرست (اندکی قدیمی) ابزارهای سودمند لینوکسی برای ستارهشناسان مبتدي است. سرراستترین برنامه آسماننمای لینوکسی احتمالاً Stellarium است که بر فهرست Hipparcus، فهرست Tycho-2 و دیتاست NOMAD (سرنام Naval Observatory Merged Astrometic Dataset) مبتنی است و میتواند تا ۲۱۰ میلیون ستاره را نمایش دهد. Stellarium نماهای آسمان را به شکل بيدرنگ و با استفاده از OpenGL به صورت سهبعدی و همانند تصویر واقعی رندر میکند و روی لینوکس، ویندوز و مک قابل دسترسی است. Stellarium توسط برنامهنویسی فرانسوی به نام Fabien Chéreau ایجاد شده و جایزههایی را به خاطر سودمندی آموزشیاش دریافت کردهاست. با استفاده از Stellarium میتوان آسمان را از هر نقطهای در روی زمین نگریست که تعیین مکان در آن معمولاً با استفاده از یک شبکهبندی مختصاتی مرجع یا با استفاده از نام نزدیکترین شهر صورت میپذیرد. کاربر میتواند آسمان را چنان که از روی زمین دیده میشود، ببیند. جلوههای مشخصی را درشتنمایی (زوم) کند، ستارگان و صورتهای فلکی را بیابد و موقعیت آنها را در آسمان دریابد. نوار ابزار Stellarium امکان رسم نمای صورتهای فلکی، نام نهادن بر آنها و رسم کردنشان به شکل تصویرهای هنری، ترسیم شبکه قطبی و استوایی، حذف یا جابهجا کردن افق، نمایش جهتهای اصلی (W،E،S،N) و شبیهسازی اثرهای جوی را به شما میدهد. Stellarium یک ابزار مقدماتی عالی برای آنهایی است که میخواهند حرکت ستارگان را در آسمانهای بالای سرشان بفهمند. KStars زیرمجموعهای از بخش آموزشی KDE (به نام kdeedu) است و میتواند همه کارهای Stellarium و کمی بیش از آن را انجام دهد. Stellarium ظاهر آراستهتری دارد، اما KStars توسعهپذیرتر و فراگیرتر است. KStars کنترلهای گستردهای برای تنظیم دید بیننده دارد و میتواند درشتنمایی یا کوچکنمایی کند و وضعیت یا نام هر جسم یا ساختاری را در آسمان تغییر دهد. KStars در میان ستارهشناسان مبتدي پرطرفدار است وشامل درایورهای بسیاری از انواع تجاری متداول تلسکوپها است و قابلیت گنجاندن دادههای فهرستهای ستارهای گوناگونی را دارد. به قلب خورشید برانید شاید هیجانانگیزترین نرمافزار ستارهشناسی لینوکسی برای غیرحرفهایهای احساساتی که علاقهای هم به داستانهای علمیتخیلی و ستارگانداشتهباشند، Celestia باشد. (بهآدرس Celestia (http://shatters.net/celestia یک برنامه تعاملی سه بعدی برای تصویرنگاری (Visualisation) اخترشناسی است. Celestia نرمافزاری آزاد است که زیر گواهینامه GPL قرار دارد. برخلاف بیشتر نرمافزارهای آسماننما، Celestia به کاربر امکان مسافرت در جهان را میدهد تا اجسام آسمانی را آنگونه که از یک فضاپیما دیده میشوند، ببیند و شیوه ایدهآلی برای فراموش کردن مسئولیتهایشما است، همچنان که در برابر کامپیوترتان نشستهاید و کنترل را به سوی قلب خورشید میگردانید.  Stellarium: نمایی از سیارگان از سطح زمین Celestia به خاطر هجده گیگابایت افزونههایش بر خود میبالد. این افزونهها را میتوان از Celestia Motherlode دریافت کرد (بهآدرس http://celestiamotherlode.net) که مخزنی برای افزونههای مختلفی مانند بافتها، مدلها یا اجسام آسمانی و اجسام حقیقی یا افسانهای در آسمان است. نصب پیشفرض Celestia شامل بیش از صدهزار ستاره و افزون بر دههزار کهکشان است و مبتنی بر فهرست Hipparcus (یا HIP) از آژانس فضايی اروپا است. افزونههای Motherlode گستره Celestia را به بیش از دهمیلیون ستاره افزایش میدهند و شامل ماجراهایی در فضا هستند، از یک اودیسه فضايی گرفته تا جنگهای ستارهای و پیشگامان فضا (Star Trek) در تمام ریختهای مختلفش و نیز شامل سفرهای اکتشافی آکادمیکتری در میان کهکشانها و سحابیهای دوردست است.  KStars: نمایی از ماه Celestia به مبتديها امکان پرواز مجازی را در کهکشان میدهد و به نزدیکی ماهوارهها و ایستگاههای فضايی، سیارکها و سیارگان بازمیگردد. کاربر میتواند به شکل بيدرنگ درون فضا سفر کند یا با سرعت مافوق نور حرکت کند و به بازدید از کهکشانها، ستارهها، سحابیها، سیاهچالهها، سیارگان، سیارگان کوتوله، قمرها، سیارکها، دنبالهدارها و فضاپیماها بپردازد یا بر گرد زمین بچرخد و روشناییهای شهرهای پایین را ردیابی کند.  Celestia: چشماندازی از زمین ناسا و آژانس فضايی اروپا Celestia را به عنوان ابزاری آموزشی به کار گرفتهاند و در مدرسهها نیز Celestia به عنوان ابزاری برای نمایش هندسه و سرشت منظومه شمسی و گستردگی فضا محبوبیت دارد. Celestia همچنین مجموعهای از فعالیتهای آموزشی اختصاصیافته را روی CD یا DVD عرضه میکند که در آنها تورهای پیشساختهای با همراهی متن، در اطراف منظومه شمسی و فراتر از آن، هر کدام با طول زمانی یک تا چهار ساعت ارائه میشوند.  Celestia: افزونه ناو فضاپيما درحال ترککردن لنگرگاه فضايي پیشوای اخترشناسی برای ستارهشناس جدیتر، ارزشمندترین و ستایشبرانگیزترین بسته نرمافزاری ستارهشناسی لینوکسی XEphem است که توسط الوود داوني نوشته شدهاست. Xephem با C، X11 و Motif نوشته شده و در آغاز برای یونیکس نوشته شدهبود. نخستین انتشار آن XEphem 2.5 بود که در دسامبر ۱۹۹۳ ارائه شد. نام آن حاصل ترکیب X (از X11، سیستم گرافیکی رابط کاربری لینوکس) و ephemera (به معنای فانی و زودگذر) است [یا شاید هم به ephemeris، یعنی تقویم نجومی، اشاره دارد]. XEphem خود را به عنوان یک «بسته نرمافزاری تعاملی تقویم ستارهشناسی در سطح علمی[پژوهشی]» توصیف میکند که در محیطهای حرفهای برای «محاسبه اطلاعات گردش تمامی اجسام به گرد خورشید، زمین و مکان رصد» در آسمان شب به کار میرود. متأسفانه XEphem زیر یک گواهینامه نرمافزار آزاد ارائه نمیشود، اگرچه میتوان کد منبع لینوکسی یا یونیکسی آن را برای استفاده آموزشی یا شخصی بدون پرداخت هزینهای دریافت کرد. نصب XEphem در بیشتر توزیعهای لینوکس فرآیند سرراستی نیست (برای مشاهده یک راهنمای نصب میتوانید به آدرس http://tinyurl.com/yk2ahow مراجعه کنید) و جلوههای گرافیکی خیرهکننده سایر بستهها را ندارد، اما این مزیت را دارد که روی سختافزار نسبتاً سطح پایین هم اجرا میشود و در هدفهای خود بلندپروازتر است. XEphem در سال ۲۰۰۱ به عنوان «استاندارد غیررسمی بستههای ستارهشناسی روی یونیکس» و «استانداردی که همه برنامههای تجاری و غیرتجاری با آن مقایسه میشوند»، توصیف شد.  رابط کاربري XEphem این توصیف ممکن است همچنان درست باشد، اما مانند بسیاری از حوزههای محاسبات آکادمیک، نرمافزارهای آزاد و اپنسورس در حال تغییردادن قوانین و چشمداشتها هستند. وقتی چنان حجم بزرگی از نادانستهها همچنان برای کشف کردن باقی مانده، به اشتراک گذارشتن به روش طبیعی تبدیل میشود. در حال حاضر احتمال بیشتری برای استفاده از لینوکس برای روی راهحلهای سطح بالا مانند کنترل کردن تلسکوپهای بزرگمقیاس یا راندن کاوشگرهای سطحی یا فضاپیماها وجود دارد تا استفاده از آن توسط مبتديها روی کامپیوترهای رومیزیشان، اما همانند سایر رشتهها، احتمال بسیاری وجود دارد که این وضع به زودی تغییر کند.
__________________
رفیق خنده ی از ته دل ، چند ؟!!! |
||||||||
|
|
| جذاب ترین ها | ||||
|
||||
|
موضوعات مشابه
|
||||
| موضوع | نویسنده | انجمن | پاسخها | آخرین نوشته |
| ستارهشناسی در ایران | baharak | نجوم و اخترشناسی | 0 | 01-12-2010 15:34 |
| طریقه نصب لینوکس | mehran125 | کامپیوتر | 0 | 24-11-2010 13:59 |
| فرمانهای لینوکس | soltany | لینوکس/یونیکس | 0 | 27-10-2010 07:36 |
| لینوکس و Ntfs | mikel110 | لینوکس/یونیکس | 0 | 14-09-2010 14:34 |
| لینوکس | mahshid | لینوکس/یونیکس | 0 | 09-09-2010 01:39 |
| تبليغات | |
| Currently Active Users Viewing This Thread: 1 (0 members and 1 guests) | |
| امکانات | |
| حالات نمایش | |
|
|
Linear Mode
